چکیده و محورهای اصلی

قفل‌کردن درب سازوکاری برای دسترسی، کنترل و امنیت است که بر دانشی عملی از مکانیک تکیه دارد. در عین حال، قفل و کلید در جهان باستان فقط ابزار فنی نبودند؛ به‌عنوان نشانه‌ای از قدرت، اختیار، ثروت و جایگاه اجتماعی می‌توانند بخشی از رفتارها و عادت‌های فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی را نیز نشان دهند.

تحول فناوری قفل‌های درب در دوران باستان موضوعی گسترده است. بررسی دقیق آن نیازمند توجه هم‌زمان به نوع قفل، نحوهٔ کارکرد، فناوری مکانیزم، چگونگی کنترل دسترسی، سطح امنیت و روش ساخت است. در این مجموعه، مسیر تحول چند خانوادهٔ اصلی بررسی می‌شود: قفل هومری، قفل لاکونی ساده و نوع هوشمند هلنیستیِ تامبلری، و سپس قفل‌های پیشرفته‌تر رومی که از فنر استفاده می‌کردند.

یکی از نکات اساسی این بررسی آن است که کاربرد فناوری فنر در مکانیزم قفل، برخلاف تصور رایج، تنها دستاورد رومی نیست و شواهد موجود آن را به دورهٔ هلنیستی نیز پیوند می‌دهند. همچنین برخی برداشت‌های قدیمی دربارهٔ منشأ سامانه‌های قفل و روش کنترل حرکت افقی زبانهٔ کشویی نیازمند بازنگری هستند. بازسازی‌های دوبعدی، سه‌بعدی و مدل‌های عملی به روشن‌شدن این مسیر کمک می‌کنند.

کلیدواژه‌های فنی: قفل هومری (Homeric lock)، قفل لاکونی هوشمند هلنیستی با تامبلر، زبانهٔ کشویی (Sliding deadbolt)، بازسازی مکانیکی دوبعدی و سه‌بعدی، درهای آرامگاه‌های مقدونی هلنیستی و مکانیزم‌های یک‌دستی و دودستی.

۱. مقدمه

در زندگی روزمره، قفل درب یکی از عمومی‌ترین وسایل مکانیکی است. تاریخ قفل‌کردن درب در واقع بخشی از تاریخ امنیت مکانیکی است که چند هزار سال قدمت دارد. تحول مکانیزم‌های قفل از نظر طراحی و عملکرد اهمیت زیادی دارد؛ زیرا عمل بستن یک فضا برای جلوگیری از دسترسی دیگران، افزون بر جنبهٔ فنی، به قواعد اجتماعی، مذهبی و حقوقی مربوط به این پرسش وابسته است که چه کسی مجاز است دسترسی دیگران را به یک فضا یا شیء محدود کند.

قفل با بسیاری از موانع امنیتی تفاوت دارد، چون اساساً برای آن ساخته شده که در شرایط درست باز شود. از دید دارندهٔ مجاز کلید، قفل یک وسیلهٔ کنترل دسترسی است که مفهوم «اجازهٔ معتبر» را در خود دارد. در جهان باستان نیز داشتن و حمل کلید می‌توانست نشانه‌ای از شأن، قدرت و اختیار باشد.

از این دیدگاه، قفل‌ها فقط مانع فیزیکی نیستند؛ می‌توانند شناسه‌ای اجتماعی و فرهنگی و حتی نشانه‌ای از رفاه و دارایی شخص باشند. در نتیجه، قفل همان‌قدر که فناوریِ منع ورود است، فناوریِ اجازهٔ ورود نیز محسوب می‌شود. بخش مهمی از تاریخ مکانیک نیز از همین جزئیات کوچک و هوشمندانه‌ای شکل گرفته که امکان انتخاب میان «بسته» و «باز» را فراهم کرده‌اند.

فناوری دیجیتال نقش و شیوهٔ ساخت قفل و کلید را تغییر داده است. قطعه‌های کوچک پلاستیکی، شماره‌ها، کدها و تراشه‌های رایانه‌ای می‌توانند همان وظیفه‌ای را انجام دهند که در گذشته یک بدنهٔ فلزی و کلید مکانیکی انجام می‌داد. با این حال، در قفل‌های مکانیکی کلیدخور همواره امکان دست‌کاری و بازکردن بدون کلید مطرح بوده است و همین آسیب‌پذیری، یکی از محرک‌های اصلی تکامل طراحی قفل‌ها بوده است.

خاستگاه دقیق قفل و کلید در داده‌های باستان‌شناختی همیشه روشن نیست. با آنکه شواهد مستقیم از قفل‌های بسیار اولیه محدود است، در دو سدهٔ اخیر کتاب‌ها و پژوهش‌های متعددی دربارهٔ این موضوع نوشته شده‌اند. در آغاز، بسیاری از قفل‌ها و کلیدها از چوب سخت ساخته می‌شدند و در نمونه‌های میان‌رودان و مصر، فرم‌های ساده و تا حد امکان بدون انحنای پیچیده رایج بود.

به نظر می‌رسد انواع کلید چوبی در فرهنگ‌های گوناگونی که چوب مادهٔ اصلی ابزارسازی بود، خیلی زود پدید آمدند. این وسایل در نقاط مختلف، از نظر منطق عملکرد شباهت چشمگیری دارند و نمونه‌هایی از قفل‌های چوبی سنتی تا دوره‌های جدید در خانه‌ها و بناهای بومی، به‌ویژه در حوزهٔ مدیترانه، باقی مانده‌اند.

با این حال، تشخیص اینکه کدام فرهنگ از دیگری الهام گرفته دشوار است. شباهت میان قفل‌های چوبی مناطق دور از هم می‌تواند نتیجهٔ انتقال فناوری باشد، اما می‌تواند حاصل یافتن پاسخ‌های مشابه برای یک نیاز مشترک نیز باشد. احتمال دارد نخستین ابزارهای سادهٔ قفل و کلید چوبی، تقریباً به‌طور مستقل در چند تمدن اولیه ساخته شده باشند. همچنین ریسمان و طناب برای بستن درها به کار می‌رفت و گره در فرهنگ‌های مختلف به نمادی از امنیت تبدیل شد.

پس از دورهٔ مس‌سنگی، برنز و آهن نیز برای ساخت قفل و کلید استفاده شدند. با این حال، این نمونه‌های اولیه با فناوری فلزکاری پیشرفته‌تر دورهٔ هلنیستی و به‌ویژه صنعت قفل‌سازی رومی قابل مقایسه نیستند. بخش بزرگی از قفل‌ها و کلیدهای فلزی باستانی در اثر خوردگی و گذر زمان از بین رفته‌اند، اما تعداد قابل‌توجهی از نمونه‌های برنزی و آهنیِ دوره‌های کلاسیک، هلنیستی، رومی و متأخر در جنوب‌شرق مدیترانه باقی مانده‌اند و رشد سریع این فناوری را نشان می‌دهند.

بررسی همهٔ فناوری‌های قفل باستانی فراتر از دامنهٔ این مجموعه است، اما از نظر منطق عملکرد می‌توان دو سامانهٔ اصلی را از هم جدا کرد: قفل داخلی و قفل بیرونی. در قفل داخلی، عمل بستن و بازکردن از داخل فضا انجام می‌شود. در قفل بیرونی، عمل بستن و بازکردن عمدتاً از بیرون انجام می‌شود.

تفاوت اصلی این دو خانواده در نیاز عملکردی آن‌هاست. در مکانیزم داخلی باید شخصی درون فضا باشد و در ساده‌ترین حالت به کلید اختصاصی نیاز نیست. در مکانیزم بیرونی، لازم نیست کسی داخل فضا بماند، اما برای کنترل زبانه از بیرون به یک کلید یا ابزار اختصاصی نیاز است.

مرحلهٔ استفاده از قفل داخلی نشان‌دهندهٔ درک اولیهٔ این اصل بود که با حرکت افقی یا عمودی یک قطعه می‌توان لنگه‌های در را از داخل کنترل و ایمن کرد. توسعهٔ همین ایده در نهایت به انواع سادهٔ قفل و کلید چوبی انجامید.

۲. مکانیزم قفل داخلی: پشت‌بند و زبانه

در قفل‌کردن داخلیِ درهای تک‌لنگه، دولنگه یا دروازه‌ها، اصل پایه «پشت‌بند و زبانه» بود. این وسیله هر زمان که لازم بود، به‌ویژه در شب، فضا را از ورود مزاحمان محافظت می‌کرد. بستن در از داخل با یک میلهٔ چوبی که در اصطلاح یونانی باستان mochlos نامیده می‌شد - و در دوره‌های بعد گاه با نمونهٔ فلزی جایگزین می‌شد - یکی از قدیمی‌ترین، ساده‌ترین و در عین حال مؤثرترین اصول قفل‌کردن است. احتمالاً این روش تقریباً هم‌زمان با خود در پدید آمده و اصل آن هنوز هم استفاده می‌شود.

دربارهٔ پشت‌بندهای فلزی باستانی اطلاعات کمتری در دست است. با این حال، نمونه‌هایی از میله‌های آهنی در برخی آرامگاه‌های مقدونی اوایل دورهٔ هلنیستی، داخل دهانه‌های مرمری، حفظ شده‌اند. از جمله در آرامگاه اوریدیکه در ورجینا/آیگای، پایتخت قدیم مقدونیه، مربوط به حدود ۳۴۰ پیش از میلاد، و آرامگاه پوتیدایا در خالکیدیکی از اواخر سدهٔ چهارم پیش از میلاد. عرض بعضی از این میله‌های آهنی حدود ۵ سانتی‌متر بوده است.

برای مهار چوبی چند روش وجود داشت. یک تیر عرضی می‌توانست درون نشیمنگاه‌های دو سوی دهانه بیفتد یا در بست‌هایی که روی لنگه‌های در ثابت شده بودند به‌صورت کشویی حرکت کند. پشت‌بند می‌توانست در دو براکت نصب‌شده روی در قرار گیرد، به جلو و عقب بلغزد یا انتهای آن وارد حفره‌ای در دیوار جانبی شود. در برخی درها نیز سطح داخلی با یک زبانهٔ چوبی کوچک و چرخان مهار می‌شد که یک سر آن داخل شکاف آستانه می‌افتاد.

در بسیاری از بناهای جنوب‌شرق مدیترانه از دوره‌های اولیه و کلاسیک، آثار سوراخ‌های زبانه در آستانه باقی مانده است؛ سوراخ‌هایی که با زبانه‌های نصب‌شده روی لنگه‌های در هماهنگ بوده‌اند. در پشت‌بندهای کشویی، برای ثابت نگه‌داشتن تیر گاهی یک پین عمودی اضافه از سوراخ مشترکِ بست و خود پشت‌بند عبور می‌کرد. در چنین سامانه‌ای، پین‌ها و زبانه‌های بالا و پایین نیز می‌توانستند به مهار لنگه کمک کنند.

این نوع قفل داخلی ابتدایی در میان‌رودان، مصر، یونان و روم استفاده شد و گونه‌های آن تا زمان‌های متأخر باقی ماند. از نظر مکانیکی، کنترل حرکت افقی پشت‌بند در دو آرایش اصلی دیده می‌شود:

1. یک پشت‌بند و دو نشیمنگاه: دو نشیمنگاه در پایه‌های دو سوی دهانه قرار می‌گرفتند. یک طرف، انتهای پشت‌بند را در سوراخ خود می‌پذیرفت و سمت دیگر با بریدگی عمودی بالای نشیمنگاه، میله را در وضعیت بسته ایمن می‌کرد.
2. پشت‌بند دوتایی: برای هر لنگه یک میلهٔ افقی کوچک در نظر گرفته می‌شد. حرکت انتهای میله‌ها با یک پین افقی کوچک، بست U شکل روی خود لنگه یا گاهی یک سوراخ عمودی برای پین/میخ کنترل می‌شد.

داده‌های باستان‌شناختی و منابع تاریخی نشان می‌دهند پشت‌بندهای سادهٔ چوبی از نخستین مراحل شکل‌گیری قفل‌های داخلی استفاده می‌شدند. ابعاد آن‌ها بر اساس عرض فضایی که باید ایمن می‌کردند تغییر می‌کرد. برای دروازه‌ها و دهانه‌های بزرگ، پشت‌بند و پین‌های بزرگ‌تر لازم بود و بناهای دفاعی به همین روش‌های ساده اما نیرومند تکیه داشتند.

آثار چنین سامانه‌هایی در چهارچوب‌های در و دروازه‌های متعدد دیده شده است. نمونه‌هایی در کاخ‌های نوآشوری، دروازه‌های بزرگ دورهٔ کلاسیک در تلمسوسِ پیسیدیا و استحکامات اوایل بیزانس در نیکوپولیس ثبت شده‌اند. در دو نمونهٔ بزرگ، مقطع پشت‌بند به حدود ۳۰ در ۴۰ سانتی‌متر می‌رسید. در دورهٔ روم نیز نشیمنگاه‌های پشت‌بند در مغازه‌ها و خانه‌های اوستیا، آگورای رومی تسالونیکی و مغازه‌های جرش دیده می‌شوند.

۳. مکانیزم قفل بیرونی: آغاز کنترل حرکت افقی زبانهٔ کشویی

برای جلوگیری از ورود از بیرون، حفاظت از اشیای ارزشمند یا حتی جلوگیری از خروج فردی که داخل یک فضا قرار دارد، پشت‌بند یا زبانهٔ ساده کافی نیست؛ خود این قطعه نیز باید به‌وسیلهٔ یک قفل مهار شود. ایدهٔ فنیِ نخستین قفل بیرونی این بود که شخص از بیرون بتواند به مکانیزم داخلی دسترسی کنترل‌شده داشته باشد. به همین دلیل یک سازوکار کوچک‌تر و پیچیده‌تر روی سطح داخلی لنگهٔ در نصب شد تا حرکت افقی زبانه را کنترل کند.

این هدف در نمونه‌های اولیه با یک زبانهٔ کوچک، افقی، کشویی و گوه‌ای‌شکل محقق شد که با کلیدی ابتدایی، بزرگ و نسبتاً خشن در هر دو جهت حرکت می‌کرد. زبانه‌های گوه‌ای را می‌توان از نظر ساخت به دو جزء یا دو حوزهٔ اصلی تقسیم کرد: بخش نصب‌کننده یا mount که اجزای قفل را به در یا دهانه متصل می‌کرد، و محفظه یا casing که اجزای داخلیِ درگیر با کلید را در خود جای می‌داد. فرم کلید نیز باید با فرم و جزئیات بدنهٔ همان قفل هماهنگ می‌بود.

در برخی درهای مرمری آرامگاه‌های مقدونی اوایل هلنیستی، نمونه‌ای استثنایی و بسیار ساده از قفل بیرونی دیده می‌شود. این وسیله از یک پین/زبانهٔ عمودی کوچک به نام kataraktis، قطعه‌ای ریسمان به نام chalstirion و نشیمنگاه زبانه در آستانه، یعنی ballanodoki، تشکیل می‌شد. نمونه‌هایی از این سازوکار در چند آرامگاه مقدونی با درهای مرمری در محل اصلی خود باقی مانده‌اند.

۳.۱. مکانیزم قفل بیرونی موسوم به قفل هومری

از آنجا که بسیاری از قفل‌های اولیه شکننده بودند و امنیت زیادی ایجاد نمی‌کردند، معمولاً روی سطح داخلی لنگه نصب می‌شدند. نخستین مکانیزم بیرونی که هم در متون باستانی و هم در آثار باستان‌شناختی به‌خوبی مستند شده، «قفل و کلید هومری» است؛ مکانیزمی که می‌توان آن را Bolt-rammer یا «زبانه‌ران» نامید. توصیف‌های اودیسه نشان می‌دهد اصل عملکرد این قفل دست‌کم از زمان هومر، یعنی حدود سدهٔ هشتم پیش از میلاد، در یونان شناخته شده بود.

قفل هومری اصولاً محفظهٔ بسته و پیچیده ندارد، زیرا با چند جزء محدود کار می‌کند: زبانه، طناب و کلید. در این سامانه، یک زبانهٔ چوبی عرضی کوچک روی دو تکیه‌گاه چوبی یا روی یک چفت چوبی در سطح داخلی لنگه قرار می‌گرفت. فردی که بیرون در بود، کلید فلزی بسیار زاویه‌دار از جنس برنز یا آهن را از سوراخ کلید - kleithria - وارد می‌کرد و با آن حرکت افقی زبانه را کنترل کرده، زبانه را به وضعیت باز می‌راند.

در کنار کلید، یک طناب نازک، ریسمان یا تسمهٔ چرمی به زیر زبانه بسته می‌شد و از سوراخ دیگری در لنگه عبور می‌کرد. برای بستن در، لازم نبود کلید دوباره به کار گرفته شود؛ کافی بود طناب یا تسمهٔ بیرونی - که در اصطلاح Stropheion نامیده می‌شد - کشیده شود تا زبانه به وضعیت بسته بلغزد.

ابعاد قفل هومری معمولاً حدود ۱۵ تا ۳۰ سانتی‌متر بود و طول کلید می‌توانست به ۲۰ تا ۴۰ سانتی‌متر برسد. یکی از ضعف‌های این سیستم آن بود که بستن قفل به‌مراتب آسان‌تر از بازکردن آن بود و در مقایسه با قفل‌های تکامل‌یافته‌تر امنیت زیادی نداشت. در تصاویر تاریخی، سوراخ کلید در ارتفاع نسبتاً بالایی روی لنگه دیده می‌شود.

این نکته نیز مهم است که کلید هومری برای جلوگیری از ورود افراد از بیرون طراحی شده بود؛ اما هر کسی که داخل فضا حضور داشت، می‌توانست مستقیماً زبانه را حرکت دهد و بدون کلید در را باز یا بسته کند. بنابراین این قفل، مانع اصلیِ دسترسی از بیرون بود نه وسیله‌ای برای حبس کامل از داخل.

شواهد نشان می‌دهد اصل این سیستم از زمان‌های بسیار قدیم تا دوره‌های نسبتاً جدید ادامه یافته است. نمونه‌های سنتی در جزایر اژه و حتی برخی روستاهای اتیوپی باقی مانده‌اند. در بعضی نمونه‌های مشابه، یک استوانهٔ توخالی به طناب متصل بود و از سوراخ کلید عبور می‌کرد؛ با کشیدن طناب، استوانه به زبانهٔ داخلی فشار می‌آورد و آن را از وضعیت قفل خارج می‌کرد.

ریشهٔ این خانوادهٔ قفل به مصر و فلسطین باستان نیز نسبت داده شده است. در خرس‌آباد قطعاتی از سازوکارهای ساده با منطق نزدیک به این سیستم دیده شده که در آن تیرها داخل حلقه‌های مسی قرار می‌گرفتند و لنگه‌های در یا دروازه را مهار می‌کردند. با آنکه در سلسله‌های اولیهٔ مصر قفل و کلید عمدتاً چوبی بود، ممکن است کلید فلزی خمیدهٔ هومری از همین سنت ساده‌تر رشد کرده باشد. با این حال، کلید فلزی هومری در مقایسه با کلیدهای چوبیِ سنتی پراکندگی جغرافیایی کمتری پیدا کرد.

کلیدهای هومری متعددی از دوره‌های کلاسیک و هلنیستی در نقاط مختلف مدیترانه یافت شده‌اند و تصویر آن‌ها روی ظروف و نقش‌برجسته‌های آرامگاهی نیز دیده می‌شود. این کلید تنها یک ابزار مکانیکی نبود؛ در برخی کاربردهای آیینی، اندازهٔ بزرگ و حضور نمادین آن نشان می‌دهد کلید با مفهوم حفاظت، اختیار و تقدس پیوند داشته است. بنابراین کارکرد قفل هومری گاه علاوه بر حفاظت عملی، نوعی «مهر نمادین» بر مالکیت نیز به شمار می‌آمد.

۳.۱.۱. بررسی دو نوع اصلی قفل و کلید هومری

بر پایهٔ قطعات فلزی باقی‌مانده - به‌ویژه کلیدها و چند نمونه زبانه - می‌توان دو نوع اصلی برای قفل و کلید هومری تشخیص داد. این تفکیک برای شناسایی آثار در مطالعات میدانی باستان‌شناسی نیز مفید است.

نوع اول: کلید فشاریِ دوخم

نوع نخست دارای دو خم جانبی است و می‌توان آن را «کلید فشاری خمیده» نامید. نمونه‌هایی از این فرم در آرگوس، هرایون شهری، پائستوم و آکروپولیس بیلازورا شناخته شده‌اند و بعضی به اواخر سدهٔ پنجم پیش از میلاد تعلق دارند. شکل کلید به استخوان ترقوهٔ انسان شباهت دارد و همین شباهت، نام‌هایی مانند «کلید-استخوان» یا clavicle را برای آن توضیح می‌دهد.

نوع دوم: کلید فشاری مستقیم با یک خم

نوع دوم فقط یک خم اصلی دارد و می‌توان آن را «کلید فشاری مستقیم» نامید. خم و ساقهٔ بلند این کلید از نظر ظاهری یادآور دستهٔ جک خودرو است. نمونه‌های متعددی از این نوع در جنوب‌شرق مدیترانه کشف شده‌اند؛ از جمله در هرایونِ فوچه دل سله از اواخر سدهٔ ششم یا اوایل سدهٔ پنجم پیش از میلاد و نمونهٔ شناخته‌شدهٔ سلتی در پرستشگاه آرتمیس در آرکادیا از سدهٔ پنجم پیش از میلاد. در تصاویر آیینی، خدمتگزاران یا کاهنان چنین کلیدهای بلند و سنگینی را روی شانه حمل می‌کنند.

نوع دوم در خانه‌های دورهٔ کلاسیک در اولینتوس استفاده می‌شد و در دورهٔ هلنیستی در محوطه‌هایی مانند کالیپولیس، دودونا و آرامگاه‌های مقدونی در تسالونیکی و دیون ادامه یافت. استفاده از آن در دوره‌های رومی و مسیحی اولیه نیز ثبت شده است. تفاوت فرم میان دو نوع احتمالاً اطلاعات زمانی نیز دارد: نوع دوخم در طول سدهٔ پنجم پیش از میلاد رو به کاهش رفت و به‌تدریج با نوع مستقیمِ تک‌خم جایگزین شد.

۳.۲. ارزیابی انتقادیِ عملکرد و مکانیزم قفل هومری

فرم، شکل، ابعاد و ترکیب یک کلید نشانه‌هایی از مکانیزم عملکرد آن، اندازهٔ قفل و سطح سادگی یا پیچیدگی ساخت ارائه می‌کنند. این ویژگی‌ها همچنین دربارهٔ شیوهٔ فکر طراح و صنعتگر اطلاعات می‌دهند. در یک بازسازی درست، ساختار کلید می‌تواند راهنمای اصلی برای شناخت تیپ قفل باشد؛ زیرا فرم کلید باید با عملکرد و با قفل مشخصی که برای آن ساخته شده هماهنگ باشد. همین اصل دربارهٔ ساخت و فرم بدنهٔ قفل نیز صدق می‌کند.

با وجود شناخت اجزای اصلی قفل هومری، دربارهٔ جزئیات دقیقِ «راندن زبانه» در هر دو نوع کلید اختلاف‌نظر وجود داشته است. در یک بازسازی قدیمی برای نوع دوم، سه فرض اصلی مطرح شد: نخست اینکه سوراخ کلید و زبانه روی دو لنگهٔ متفاوت قرار دارند؛ دوم اینکه سطح بالایی زبانه دارای برجستگی‌ها یا توقفگاه‌های افقی است؛ و سوم اینکه کلید مستقیم پس از ورود از سوراخ، به این برجستگی‌ها فشار می‌آورد تا زبانه جابه‌جا شود.

بررسی یافته‌های جدیدتر از درهای چوبی و مرمری آرامگاه‌های مقدونی اوایل هلنیستی و همچنین یک در سنگی از دورهٔ مسیحی اولیه، امکان بازسازی دیگری را مطرح می‌کند. در این تفسیر، سوراخ کلید و زبانه باید روی یک لنگهٔ مشترک قرار داشته باشند، نه روی دو لنگهٔ جدا.

برای فرم خود زبانه دست‌کم دو شیوهٔ عملی قابل تصور است. در شیوهٔ نخست، سطح بیرونی زبانه دارای شیارهای عمودی است. در نگاه اول ممکن است حرکت‌دادن زبانه با چنین شیارهایی دشوار به نظر برسد؛ اما وجود یک زبانهٔ فلزی حفظ‌شده از یک در سنگی که شیارهای عمودی دارد و سوراخ کلید و زبانه نیز روی همان لنگه قرار گرفته‌اند، نشان می‌دهد این آرایش عملی بوده است. قفل‌های چوبی سنتیِ دست‌ساز در کارپاتوس و نمونه‌های روستایی ایتالیا نیز شیارهایی مشابه دارند.

در شیوهٔ دوم، شواهدِ قفل‌ها و کلیدهای آهنی بعضی درهای سنگی و چوبیِ آرامگاه‌های مقدونی نشان می‌دهند سوراخ کلید و زبانه باز هم روی یک لنگه قرار دارند، اما زبانهٔ آهنی شیاردار درون محفظه قرار گرفته و تنها یک برجستگی اصلی دارد. این نمونه‌های فلزی مقدونی، همراه با نمونه‌های سنتی چوبی، بازتابی از الگوی اصلی زبانهٔ هومری به شمار می‌آیند. بنابراین برای نوع دوم قفل هومری دست‌کم دو آرایش معتبر برای سطح زبانه و نحوهٔ درگیری کلید وجود داشته است.

دربارهٔ نوع اول - کلید فشاری دوخم - داده‌های باستان‌شناختی برای بازسازی کامل کمتر است و سه برداشت متفاوت مطرح شده است. نخستین برداشت، همان اصل شیارهای عمودی روی سطح زبانه را برای نوع دوم به این نوع نیز تعمیم می‌دهد.

در برداشت دیگری، تصور شده بود سوراخ کلید و زبانه روی لنگه‌های متفاوت قرار دارند و کلید باید وارد سوراخ‌ها یا حفره‌های زبانه شود و با فشار آن را حرکت دهد. اجرای عملی این طرح بسیار دشوار است و از نظر مکانیکی قانع‌کننده نیست.

بازسازی سه‌بعدی و آزمایش عملی بعدی، آرایش منطقی‌تری را نشان می‌دهد: سوراخ کلید و زبانه روی یک لنگه قرار دارند و در بدنهٔ اصلی زبانهٔ چوبی، شیاری با قوس تقریباً ربع‌دایره ایجاد شده است. بخش خمیدهٔ کلید در این شیار درگیر می‌شود و با حرکت خود، زبانه را به شکل مؤثر جابه‌جا می‌کند تا در از بیرون باز شود. بستن قفل همچنان می‌تواند تنها با کشیدن یک طناب یا ریسمان کوچک متصل به زیر زبانه انجام شود.

در مقایسه با قفل لاکونی که در بخش بعد بررسی می‌شود، قفل هومری امنیت کمی دارد. با این حال، استفاده از آن در بعضی آرامگاه‌های مقدونی صرفاً جنبهٔ کاربردی نداشت؛ قفل می‌توانست به‌عنوان مهر نمادین مالکیت نیز عمل کند و به فرد متجاوز نشان دهد که صاحب فضا برای حفاظت از محتویات آن اقدام کرده است. بنابراین مسئولیت قفل هومری ترکیبی از محدودیت واقعیِ دسترسی و پیام نمادینِ حفاظت بود.